Randomizasyon Listesi Oluşturma (Blok Randomizasyon) — Online

Randomizasyon neden gereklidir?

Randomizasyon, katılımcıların müdahale gruplarına rastgele atanmasıdır ve randomize kontrollü çalışmaların (RKÇ) temelini oluşturur. İki temel işlevi vardır: seçim yanlılığını önler (araştırmacı ya da katılımcı, kimin hangi gruba gireceğini belirleyemez) ve bilinen-bilinmeyen tüm karıştırıcı değişkenleri gruplar arasında beklenen değer olarak dengeler. Bu sayede gruplar arasında gözlenen fark, müdahalenin etkisine atfedilebilir (Schulz ve Grimes, 2002).

Basit randomizasyon ile blok randomizasyon arasındaki fark

Basit randomizasyonda her katılımcı, yazı-tura benzeri bağımsız bir çekilişle atanır. Bu yöntem büyük örneklemlerde sorunsuz çalışır; ancak küçük örneklemlerde şans eseri ciddi grup dengesizlikleri (ör. 40 kişide 26'ya 14) ortaya çıkabilir. Permütasyonlu blok randomizasyon bu sorunu çözer: atamalar, her grubun eşit sayıda temsil edildiği küçük bloklar hâlinde karıştırılır. Böylece her blok tamamlandığında grup büyüklükleri kesin olarak eşitlenir; çalışma erken sonlansa bile denge büyük ölçüde korunur.

Liste üretmek tek başına yeterli değildir: gizleme ve körleme

Önemli uyarı: Geçerli bir randomizasyon için listenin üretilmesi yeterli değildir; atama gizlemesi (allocation concealment) de sağlanmalıdır. Katılımcıyı çalışmaya alan kişi, sıradaki atamayı önceden görebiliyorsa seçim yanlılığı geri döner. Uygulamada sıralı numaralı, opak, kapalı zarflar veya tercihen merkezi (telefon/web tabanlı) randomizasyon kullanılmalıdır. Mümkün olan durumlarda katılımcı, uygulayıcı ve değerlendiricinin körlenmesi de yanlılığı azaltır. Randomizasyon yönteminin (blok büyüklüğü, tohum, gizleme mekanizması) raporlanması CONSORT 2010 bildiriminin gereğidir (Moher ve ark., 2010).

Teknik not: Bu araç, tohumlu bir sözde rastgele sayı üreteci (mulberry32) ile Fisher–Yates karıştırması kullanır. Aynı tohum ve aynı girdiler her zaman aynı listeyi üretir. Aşağıdaki R kodu (blockrand paketi) aynı tasarımın tekrarlanabilir bir R karşılığıdır; ancak R farklı bir rastgele sayı üreteci kullandığından R'de üretilen liste bu sayfadaki listeyle birebir aynı olmaz — kod, birebir kopya değil, eşdeğer ve tekrarlanabilir bir alternatiftir. Hiçbir veri sunucuya gönderilmez.

Sık sorulan sorular

Tohum (seed) nedir, neden önemli?

Tohum, rastgele sayı üretecinin başlangıç değeridir. Aynı tohum, aynı girdilerle her zaman aynı listeyi üretir; bu da randomizasyonun tekrarlanabilir ve denetlenebilir olmasını sağlar. Kullandığınız tohumu tez veya çalışma protokolünüze mutlaka kaydedin; gerektiğinde listeyi birebir yeniden üretebilirsiniz.

Hangi blok büyüklüğünü seçmeliyim?

Küçük bloklar (ör. iki grup için 4) grup dengesini daha sık noktada garanti eder; büyük bloklar ise bir sonraki atamanın tahmin edilmesini zorlaştırır. İki grup için 4 veya 6 yaygın tercihtir. Körlemenin zayıf olduğu çalışmalarda tahmin edilebilirliği azaltmak için karma (değişken) blok büyüklükleri de kullanılır; bu araç sabit blok büyüklüğüyle çalışır.

Tabakalı randomizasyon yapabilir miyim?

Bu araç tabakalı randomizasyon yapmaz. Merkez, cinsiyet veya yaş grubu gibi tabakalar söz konusuysa, her tabaka için farklı tohum değerleriyle ayrı bir liste üretin ve her tabakada kendi listesini uygulayın; ya da tasarım için danışmanlık alın.

Liste tarayıcıda mı üretiliyor?

Evet. Liste tamamen tarayıcınızda, istemci tarafında üretilir; hiçbir girdi veya sonuç sunucuya gönderilmez. Bu nedenle araç, veri gizliliği (KVKK) açısından güvenle kullanılabilir.

Kaynaklar

Schulz, K. F., & Grimes, D. A. (2002). Generation of allocation sequences in randomised trials: Chance, not choice. The Lancet, 359(9305), 515–519.
Moher, D., Hopewell, S., Schulz, K. F., Montori, V., Gøtzsche, P. C., Devereaux, P. J., Elbourne, D., Egger, M., & Altman, D. G. (2010). CONSORT 2010 explanation and elaboration: Updated guidelines for reporting parallel group randomised trials. BMJ, 340, c869.