R, dünyada akademik istatistiğin fiilî standardı hâline gelmiş ücretsiz ve açık kaynak bir istatistik programlama dilidir. Bu rehberde R'ın ne olduğunu, Windows, macOS ve Ubuntu'ya nasıl kurulacağını, RStudio arayüzünü ve ilk komutlarınızı adım adım anlatıyoruz.
R, istatistiksel hesaplama ve grafik üretimi için geliştirilmiş açık kaynak bir programlama dili ve yazılım ortamıdır. 1990'larda Auckland Üniversitesi'nde geliştirilmeye başlanmış, bugün R Foundation çatısı altında dünyanın dört bir yanından gönüllü geliştiricilerce sürdürülmektedir. Tamamen ücretsizdir: ne kurulum için ne de herhangi bir analiz için lisans ücreti ödenir.
R'ı güçlü kılan asıl unsur paket ekosistemidir. Resmî paket deposu CRAN'da 20.000'den fazla paket bulunur; meta-analizden yapısal eşitlik modellemesine, sağkalım analizinden makine öğrenmesine kadar hemen her yöntem için hazır ve hakemli bir paket vardır. Bu genişlik sayesinde R, uluslararası akademik yayınlarda fiilî standart hâline gelmiştir: birçok dergi, analizlerin R ile tekrarlanabilir biçimde raporlanmasını açıkça teşvik etmektedir.
Lisans ücreti nedeniyle SPSS'e erişemeyen öğrenci ve araştırmacılar için R, tam kapsamlı ve ücretsiz bir alternatiftir: SPSS'te yapılabilen her analiz R'da da yapılabilir; üstelik yayın kalitesinde grafikler ve tekrarlanabilir kod dosyaları da işin içine dâhildir.
R'ın resmî indirme adresi CRAN'dır (cran.r-project.org). Aşağıda üç işletim sistemi için de adımlar verilmiştir; kurulum her platformda birkaç dakika sürer.
CRAN'da “Download R for macOS” bağlantısına tıkladığınızda iki ayrı kurulum paketi görürsünüz: Apple Silicon işlemcili Mac'ler (M1, M2, M3, M4) için arm64 sürümü, eski Intel işlemcili Mac'ler için x86_64 sürümü. Hangi işlemciye sahip olduğunuzu sol üstteki Apple menüsü → “Bu Mac Hakkında” penceresinden görebilirsiniz. Doğru .pkg dosyasını indirip çift tıklayarak kurulumu tamamlayın.
Ubuntu ve türevlerinde R, paket yöneticisiyle tek komutta kurulur; terminali açıp şu komutları çalıştırmanız yeterlidir:
# Ubuntu / Debian uzerinde R kurulumu sudo apt update sudo apt install r-base r-base-dev
Ubuntu depolarındaki sürüm bazen birkaç ay geriden gelir; en güncel R sürümü için CRAN'ın Ubuntu deposunu ekleyebilirsiniz (CRAN ana sayfasındaki “Download R for Linux” bağlantısında adımlar açıklanmıştır).
R'ın kendi arayüzü oldukça sadedir; bu yüzden hemen herkes R'ı, Posit firmasının geliştirdiği ücretsiz RStudio Desktop arayüzüyle kullanır. Önemli sıra kuralı: RStudio, R'dan sonra kurulmalıdır; çünkü RStudio yalnızca bir arayüzdür ve açılırken bilgisayarınızda kurulu bir R araması yapar. posit.co adresindeki indirme sayfasından işletim sisteminize uygun RStudio Desktop kurulumunu indirin ve varsayılan ayarlarla kurun.
RStudio'yu ilk açtığınızda ekran dört panele ayrılır:
Kurulumun çalıştığını doğrulamak için RStudio'da Console'a aşağıdaki komutları sırayla yazın ve her satırdan sonra Enter'a basın:
# R bir hesap makinesi gibi kullanilabilir
2 + 2
# c() ile bir veri vektoru olusturun ve bir isme atayin
veri <- c(4, 7, 5)
# ortalamayi hesaplayin
mean(veri)
# bir paket kurun (bilgisayara bir kez yapilir)
install.packages("tidyverse")
# kurulu paketi oturuma yukleyin (her yeni oturumda gerekir)
library(tidyverse)Buradaki iki ayrım önemlidir. Birincisi, <- işareti atama operatörüdür: “veri” adlı nesneye 4, 7 ve 5 değerlerini atar. İkincisi, install.packages() bir paketi internetten bilgisayarınıza yalnızca bir kez indirir; library() ise kurulu paketi her yeni R oturumunda kullanıma açar. tidyverse, veri düzenleme (dplyr) ve grafik (ggplot2) paketlerini tek seferde kuran popüler bir pakettir.
Türkçe sistemlerde en sık karşılaşılan iki veri okuma sorunu vardır. Birincisi karakter kodlaması: ç, ğ, ı, ö, ş, ü harflerinin bozulmaması için dosyaları UTF-8 kodlamasıyla okuyun. İkincisi ondalık ayracı: Türkçe Excel, CSV kaydederken sütunları noktalı virgülle ayırır ve ondalık ayracı olarak virgül kullanır; bu dosyalar read.csv ile değil read.csv2 ile okunmalıdır.
# Turkce Excel'den kaydedilmis CSV: noktali virgul ayirici, ondalik virgul
veri <- read.csv2("dosya.csv", fileEncoding = "UTF-8")
# Uluslararasi bicimli CSV: virgul ayirici, ondalik nokta
veri <- read.csv("dosya.csv", fileEncoding = "UTF-8")
# Ilk satirlari kontrol edin
head(veri)Veriyi okuduktan sonra head(veri) ile ilk satırlara bakarak sütunların doğru ayrıldığını ve sayısal değişkenlerin metne dönüşmediğini mutlaka kontrol edin; sayılar tırnak içinde görünüyorsa büyük olasılıkla yanlış okuma fonksiyonu kullanılmıştır.
| Hata | Belirti ve çözüm |
|---|---|
| Paketi kurmadan library() çağırmak | “there is no package called …” hatası alınır. Önce install.packages(), sonra library() çalıştırın. |
| Yanlış çalışma dizini | “cannot open file” hatası, dosyanın R'ın baktığı klasörde olmamasından kaynaklanır. getwd() ile dizini görün, setwd() ile değiştirin; en sağlıklısı RStudio'da bir Project (.Rproj) oluşturmaktır. |
| Büyük/küçük harf karışıklığı | R büyük/küçük harfe duyarlıdır: mean() çalışır, Mean() “could not find function” hatası verir; “Yas” ile “yas” farklı değişkenlerdir. |
Evet. R, GNU Genel Kamu Lisansı ile dağıtılan tamamen ücretsiz ve açık kaynak bir yazılımdır. Hem R hem RStudio Desktop hem de CRAN'daki 20.000'i aşkın paket, herhangi bir lisans ücreti ödemeden akademik ve ticari amaçla kullanılabilir.
Önce R, sonra RStudio. RStudio yalnızca bir arayüzdür; hesaplamaları arka planda R yapar. R kurulu değilse RStudio açılışta R bulamadığını bildirir. Doğru sıra: (1) cran.r-project.org adresinden R, (2) posit.co adresinden RStudio Desktop.
Kod yazmaya alışkın olmayanlar için başlangıçta bir öğrenme eğrisi vardır; ancak temel analizler (betimsel istatistik, t-testi, ANOVA) birkaç satır kodla yapılabilir. Kod yazmadan başlamak isterseniz R motorunu menülerle kullanan ücretsiz jamovi programıyla başlayabilirsiniz; kurulum ve kullanım için jamovi rehberimize bakın.
There is an initial learning curve for those new to coding, but basic analyses (descriptives, t-tests, ANOVA) take only a few lines. If you prefer to start without writing code, begin with jamovi, a free menu-driven program built on the R engine; see our jamovi guide for installation and use.
Büyük ölçüde evet. İstatistiksel kavramlar (hipotez testi, p değeri, varsayım kontrolleri) aynıdır; değişen yalnızca aracın kullanım biçimidir. SPSS'te menüden seçtiğiniz her analizin R'da bir fonksiyon karşılığı vardır (ör. bağımsız örneklem t-testi için t.test). haven paketiyle .sav dosyalarınızı doğrudan R'a aktarabilirsiniz.
R Core Team (2026). R: A language and environment for statistical computing. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
The Comprehensive R Archive Network (CRAN). https://cran.r-project.org/
Posit Software, PBC. RStudio Desktop. https://posit.co/
Tez ve makale analizlerinizi R ile tekrarlanabilir biçimde planlayalım, uygulayalım ve raporlayalım.
Ücretsiz Ön Görüşme