Kod yazmadan, ücretsiz ve açık kaynaklı jamovi ile iki bağımsız grubun ortalamalarını karşılaştırın: veri hazırlığından menü yollarına, varsayım kontrollerinden APA uyumlu raporlamaya kadar tüm adımlar bu rehberde.
Bağımsız örneklem t-testi için veriniz uzun formatta düzenlenmelidir: bir sütunda grup bilgisi (ör. Deney / Kontrol), diğer sütunda ölçüm puanı yer alır; her satır bir katılımcıya karşılık gelir. Grupları iki ayrı sütuna yazmak (geniş format) jamovi'de bu test için uygun değildir.
Veri dosyanızı sol üstteki menüden (☰ → Open) açabilirsiniz; jamovi kendi .omv biçiminin yanı sıra .csv, Excel (.xlsx) ve SPSS (.sav) dosyalarını doğrudan okur. Türkçe bölgesel ayarlarla kaydedilmiş Excel/CSV dosyalarında ondalık ayracın virgül olması sık karşılaşılan bir sorundur: puanlar jamovi'ye metin olarak aktarılıyorsa, dosyayı ondalık ayraç nokta olacak biçimde yeniden kaydetmeniz gerekir.
Veriyi yükledikten sonra sütun başlığına çift tıklayarak değişken türlerini kontrol edin: grup değişkeni Nominal, puan değişkeni Continuous olarak tanımlanmalıdır. Puan sütunu yanlışlıkla Nominal veya Ordinal görünüyorsa test, analiz penceresindeki değişken listesinde seçilemez; türü Continuous olarak düzelttiğinizde sorun ortadan kalkar.
Analizi başlatmak için üst şeritteki menüden şu yolu izleyin:
Açılan panelin sol tarafında değişken listesi görünür. Puan değişkenini Dependent Variables kutusuna, grup değişkenini Grouping Variable kutusuna ok düğmeleriyle veya sürükleyerek taşıyın. Grouping Variable tam olarak iki düzeyli olmalıdır; üç veya daha fazla grup varsa tek yönlü ANOVA kullanılır.
Varsayılan çıktı yalnızca Student t-testini içerir; eksiksiz ve raporlanabilir bir analiz için aşağıdaki kutuların tümünü işaretlemenizi öneririz:
| Bölüm | İşaretlenecek seçenekler |
|---|---|
| Tests | Student's ve Welch's (ikisi birlikte; hangisinin raporlanacağına varsayım kontrolleri karar verir) |
| Hypothesis | Group 1 ≠ Group 2 (çift yönlü; varsayılan) |
| Additional Statistics | Mean difference, Effect size (Cohen's d), Confidence interval, Descriptives |
| Assumption Checks | Homogeneity test (Levene), Normality test (Shapiro-Wilk), Q-Q plot |
Önce Assumptions bölümündeki tablolara bakın; ana tablodan hangi satırın raporlanacağına bu sonuçlar karar verir. Karar akışı şu şekildedir:
| Varsayım sonucu | Raporlanacak test |
|---|---|
| Shapiro-Wilk p > .05 ve Levene p > .05 | Student's t satırı |
| Levene p ≤ .05 (varyanslar eşit değil) | Welch's t satırı |
| Shapiro-Wilk p ≤ .05 (normallik ihlali) | Mann-Whitney U (Tests altında ayrıca işaretlenir) |
Normallik ihlalinde Tests bölümündeki Mann-Whitney U kutusu işaretlenir; jamovi bu satırı ana tabloya ekler. Ana tablodaki sütunlar soldan sağa şunlardır: statistic (t veya U değeri), df (serbestlik derecesi; Welch'te ondalıklı olabilir, Mann-Whitney'de yoktur), p (anlamlılık değeri), Mean difference (ortalamalar arası fark) ve Cohen's d (etki büyüklüğü). Descriptives tablosunda ise her grubun n, ortalama, ortanca, standart sapma ve standart hata değerleri yer alır.
Confidence interval kutusunu işaretlediyseniz ana tabloda ortalamalar arası farkın %95 güven aralığı da (alt ve üst sınır sütunları) görüntülenir. Aralığın sıfırı içermemesi, p < .05 sonucuyla tutarlı biçimde farkın anlamlı olduğunu gösterir; aralığın genişliği ise tahminin kesinliği hakkında fikir verir ve raporda mutlaka yer almalıdır.
Ana tablodaki değerleri ve Descriptives tablosundaki ortalama ile standart sapmaları kullanarak APA 7 uyumlu rapor cümlesi şu biçimde kurulur (değerler örnek amaçlıdır):
Welch satırını raporluyorsanız serbestlik derecesini jamovi'nin verdiği ondalıklı değerle yazın (ör. t(43.7) = 2.95) ve yöntem bölümünde varyans homojenliği ihlali nedeniyle Welch düzeltmesi kullanıldığını belirtin. İstatistik sembolleri (t, p, d, M, SD) italik yazılır ve p değerleri başındaki sıfır olmadan raporlanır.
jamovi, R üzerine inşa edilmiştir ve yaptığınız her analizin R karşılığını gösterebilir. Sonuç panelinin sağ üst köşesindeki üç nokta (⋮) menüsünden Syntax mode seçeneğini etkinleştirdiğinizde, her analizin üzerinde jamovi'nin arka planda çalıştırdığı R kodu belirir. Bağımsız örneklem t-testi için üretilen kod şuna benzer:
# jamovi'nin Syntax mode ciktisi (jmv paketi) jmv::ttestIS( formula = skor ~ grup, data = data, vars = skor, students = TRUE, welchs = TRUE, norm = TRUE, eqv = TRUE, meanDiff = TRUE, ci = TRUE, effectSize = TRUE, desc = TRUE)
Bu kod, jmv paketi kurulu bir R oturumunda aynı sonuçları üretir; böylece analizleriniz tam olarak yeniden üretilebilir olur. Tezinizin yöntem bölümüne 'analizler jamovi 2.x (R tabanlı) ile yapılmıştır' biçiminde bir ifade yazabilir ve jamovi'yi kaynakçada gösterebilirsiniz.
Panelde varsayılan olarak yalnızca Student's kutusu işaretli gelir; Welch's kutusunu elle işaretlemeniz gerekir. İki kutu birlikte işaretlendiğinde çıktıda iki satır görünür ve varsayım kontrollerine göre uygun satır raporlanır. Güncel metodolojik öneriler Welch testinin varsayılan tercih olması yönündedir.
Levene testi anlamlıysa (p ≤ .05) varyans homojenliği ihlal edilmiştir; ana tablodaki Welch's t satırını raporlayın. Welch testi varyans eşitliği varsaymadığından bu koşulda Student testinden daha güvenilirdir.
İlgili tabloya sağ tıklayıp Copy seçeneğini kullanın; Word'e yapıştırdığınızda APA'ya oldukça yakın biçimli bir tablo elde edersiniz. Tüm analizi almak için sonuç panelindeki başlığa sağ tıklayarak Export da kullanılabilir. Yapıştırdıktan sonra tablo başlığı ve dipnotları APA 7 kurallarına göre gözden geçirin.
Hayır; varsayılan çıktıda etki büyüklüğü yer almaz. Additional Statistics altındaki Effect size kutusunu işaretlemeniz gerekir; bu durumda ana tabloya Cohen's d sütunu eklenir. Güven aralığı için Confidence interval kutusunu da işaretleyin.
The jamovi project. (2026). jamovi (Version 2.x) [Computer software]. https://www.jamovi.org
Delacre, M., Lakens, D., & Leys, C. (2017). Why psychologists should by default use Welch's t-test instead of Student's t-test. International Review of Social Psychology, 30(1), 92–101.
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum.
Tez veya makaleniz için doğru testin seçimi, jamovi çıktılarının yorumlanması ve APA uyumlu raporlama konusunda destek alın.
Ücretsiz Ön Görüşme